„On właściwie cały czas jest w ruchu”.
„Nawet kiedy odpoczywa, mam wrażenie, że całe ciało jest napięte”.
„Wieczorem jest zmęczony, ale bardzo trudno mu się wyciszyć”.
„Cały czas zaciska szczękę, podnosi barki, napina ręce”.
„Chciałby się skupić, ale po chwili znowu musi wstać, zmienić pozycję, coś zrobić”.
Kiedy obserwujemy u dziecka trudności z koncentracją, duże pobudzenie albo problemy z samoregulacją, naturalnie skupiamy się przede wszystkim na jego zachowaniu. Czasami jednak warto zadać jeszcze jedno pytanie: Co w tym czasie dzieje się w jego ciele? Czy dziecku jest w nim komfortowo? Czy potrafi się fizycznie rozluźnić? Czy jego ciało przez dużą część dnia pozostaje napięte? Czy swobodnie się porusza? Czy łatwo przechodzi od intensywnej aktywności do odpoczynku? Właśnie z tej perspektywy warto spojrzeć na osteopatię. W TERAPIS Wspomaganie Rozwoju Dziecka można korzystać z konsultacji i terapii osteopatycznej zarówno dla dzieci, jak i osób dorosłych.
Czym jest osteopatia i po co z niej korzystamy?
Osteopatia jest formą pracy manualnej, w której terapeuta przygląda się funkcjonowaniu ciała: jego ruchomości, napięciu tkanek, sposobowi poruszania się oraz temu, jak poszczególne obszary układu ruchu współpracują ze sobą.
Celem konsultacji może być między innymi:
- zmniejszenie odczuwanego napięcia w ciele,
- poprawa komfortu i swobody ruchu,
- ułatwienie rozluźnienia,
- praca z przeciążeniami mięśni i stawów,
- poprawa ruchomości,
- wsparcie po okresie intensywnej aktywności lub przeciążenia,
- przyjrzenie się asymetriom i sposobowi wykonywania ruchu,
- stworzenie bardziej komfortowych warunków do codziennego funkcjonowania.
U dzieci powody zgłoszenia bywają mniej oczywiste, ponieważ dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć, że coś je ciągnie, uwiera, męczy albo powoduje dyskomfort. Czasami zamiast „boli mnie” słyszymy po prostu: „Nie chcę”. „Nie będę tak siedział”. „Nie lubię tego ćwiczenia”. „Chcę wstać”. Dlatego warto czasem przyjrzeć się nie tylko temu, co dziecko robi, ale również temu, jak czuje się w swoim ciele.
Napięcie, samoregulacja, pobudzenie i koncentracja – co je łączy?
Jednym z ważnych elementów samoregulacji jest zdolność do dostosowywania poziomu pobudzenia do aktualnej sytuacji. Potrzebujemy energii i pobudzenia, żeby działać, uczyć się, bawić czy uprawiać sport. Potrzebujemy jednak również możliwości jego obniżenia, kiedy chcemy odpocząć, spokojnie uczestniczyć w zajęciach albo zasnąć. U niektórych dzieci przechodzenie pomiędzy tymi stanami jest szczególnie trudne.
Widzimy dziecko, które jest niemal cały czas „w gotowości”: dużo się rusza, często zmienia pozycję, napina mięśnie, podnosi barki, zaciska dłonie lub szczękę. Nawet podczas odpoczynku trudno mu naprawdę rozluźnić ciało. Osteopata poprzez badanie i pracę manualną może przyjrzeć się napięciu tkanek, ruchomości oraz temu, jak ciało dziecka funkcjonuje podczas ruchu i odpoczynku. Zmniejszenie odczuwanego napięcia i poprawa komfortu ciała mogą stworzyć dziecku lepsze warunki do rozluźnienia i przechodzenia ze stanu wysokiej aktywności do spokojniejszego poziomu pobudzenia. Niektórzy rodzice po terapii opisują większe rozluźnienie, łatwiejsze wyciszenie czy spokojniejsze przechodzenie do mniej intensywnej aktywności.
A co z koncentracją?
Koncentracja nie zaczyna się dopiero wtedy, kiedy dziecko siada przy stoliku. Żeby skierować uwagę na jedno zadanie i przez jakiś czas przy nim pozostać, potrzebny jest odpowiedni poziom pobudzenia. Jeśli dziecko jest bardzo pobudzone, stale zmienia pozycję albo dużo jego uwagi pochłania napięcie i dyskomfort w ciele, skupienie może wymagać od niego jeszcze większego wysiłku. Dlatego komfort ciała i możliwość rozluźnienia mogą tworzyć korzystniejsze warunki do skupienia i spokojnego uczestniczenia w aktywności. Warto więc czasami zamiast pytać wyłącznie: „Jak sprawić, żeby dziecko mniej się ruszało albo bardziej się skupiło?” zastanowić się również: „Co dzieje się w jego ciele i dlaczego tak trudno mu z tego napięcia wyjść?”
Osteopatia u dzieci z ADHD, ASD i trudnościami sensorycznymi
To grupa dzieci, którą w TERAPIS znamy szczególnie dobrze i jest nam bliska. Dziecko z ADHD może mieć bardzo dużą potrzebę ruchu, trudność z przechodzeniem od intensywnej aktywności do odpoczynku czy utrzymaniem poziomu pobudzenia odpowiedniego do sytuacji. Dziecko z ASD (spektrum autyzmu) może w indywidualny sposób odczuwać własne ciało, reagować na dotyk, ruch czy zmianę pozycji. Dziecko z trudnościami w przetwarzaniu sensorycznym może intensywnie poszukiwać określonych bodźców, mocno napinać ciało albo unikać niektórych aktywności. Jeżeli obok tych trudności obserwujemy również duże napięcie, trudność z fizycznym rozluźnieniem, ograniczoną swobodę ruchu, częste przyjmowanie określonych pozycji czy wyraźny dyskomfort, konsultacja osteopatyczna może być wartościowym elementem szerszego planu wspierania dziecka. Osteopatia może wtedy uzupełniać pracę prowadzoną w innych obszarach.
Terapeuta integracji sensorycznej może pracować nad przetwarzaniem i organizowaniem bodźców, psycholog nad emocjami, strategiami samoregulacji czy funkcjami wykonawczymi, a osteopata może przyjrzeć się temu, jak w tym wszystkim funkcjonuje ciało dziecka i ile napięcia ono w sobie niesie. To szczególnie ważne również podczas terapii ruchowej czy integracji sensorycznej. Jeżeli dziecko ma wejść na drabinkę, podeprzeć się na rękach, utrzymać określoną pozycję czy wykonać zadanie na platformie, potrzebuje nie tylko odpowiedniego przetwarzania informacji sensorycznych i zaplanowania ruchu, ale również swobody i komfortu jego wykonania. Dlatego spojrzenie różnych specjalistów może się wzajemnie uzupełniać. Nie chodzi o to, żeby dziecko miało jak najwięcej terapii. Chodzi o to, żeby dobrze zrozumieć, co w danym momencie utrudnia mu funkcjonowanie.
Z jakimi celami rodzice zgłaszają dziecko do osteopaty?
Powodem konsultacji nie musi być konkretny ból czy wcześniejszy uraz. Rodzice często zgłaszają się wtedy, gdy obserwują:
- duże napięcie całego ciała,
- trudność z rozluźnieniem nawet podczas odpoczynku,
- częste napinanie barków, szyi, dłoni czy szczęki,
- dużą potrzebę ruchu połączoną z trudnością z zatrzymaniem się,
- trudność z przechodzeniem od intensywnej aktywności do spokojniejszego działania,
- częste zmienianie pozycji i trudność ze znalezieniem wygodnej pozycji,
- napięcie pojawiające się w sytuacjach wymagających skupienia,
- trudność z wyciszeniem pod koniec dnia,
- ograniczoną swobodę niektórych ruchów,
- niechęć do określonych aktywności ruchowych,
- asymetryczny sposób wykonywania ruchu,
- przeciążenia związane ze sportem lub dużą aktywnością,
- bóle lub nawracający dyskomfort,
- zmianę sposobu poruszania się po urazie lub okresie unieruchomienia.
Czasami rodzic przychodzi z bardzo konkretnym celem: „Chcę sprawdzić, skąd bierze się to napięcie”. Innym razem: „Chciałabym, żeby łatwiej było mu się fizycznie rozluźnić”, albo: „Pracujemy nad samoregulacją, ale widzę, że jego ciało cały czas jest bardzo napięte”. Pierwsza konsultacja pozwala właśnie przyjrzeć się tym obserwacjom i zastanowić się, jaki cel może mieć praca osteopatyczna w przypadku konkretnego dziecka.
Jak wygląda pierwsza wizyta dziecka u osteopaty?
Dla wielu rodziców samo określenie „terapia osteopatyczna” niewiele mówi. Co właściwie będzie działo się podczas spotkania? Pierwsza wizyta rozpoczyna się od rozmowy i zebrania wywiadu. Osteopata może zapytać o rozwój dziecka, aktualne trudności, wcześniejsze urazy, aktywność fizyczną, codzienne funkcjonowanie, inne terapie oraz sytuacje, w których rodzic szczególnie zauważa napięcie lub dyskomfort. Następnie przychodzi czas na obserwację ruchu. Osteopata może zwrócić uwagę m.in. na sposób poruszania się dziecka, postawę, swobodę wykonywania ruchów, zakres ruchomości, sposób obciążania poszczególnych części ciała oraz obszary, które dziecko szczególnie napina lub oszczędza. U młodszych dzieci część obserwacji może odbywać się podczas naturalnego ruchu czy zabawy. Kolejnym elementem jest badanie manualne, podczas którego osteopata za pomocą dłoni ocenia m.in. napięcie i ruchomość tkanek oraz stawów. Poszczególne obszary układu ruchu współpracują ze sobą, dlatego badanie może obejmować więcej niż jedno miejsce wskazane przez rodzica.
Po konsultacji osteopata omawia swoje obserwacje, określa możliwy cel pracy i proponuje dalsze postępowanie. Jeżeli podczas badania pojawią się przesłanki do dalszej diagnostyki, może również zalecić konsultację z lekarzem, fizjoterapeutą lub innym specjalistą.
Jak wygląda sama terapia?
Podstawowym narzędziem pracy osteopaty są jego ręce. W zależności od wieku dziecka, jego potrzeb i wyniku badania dobierane są techniki manualne ukierunkowane m.in. na poprawę swobody ruchu, zmniejszenie napięcia i zwiększenie komfortu ciała. W przypadku dzieci bardzo ważne jest dostosowanie sposobu pracy do konkretnego pacjenta. Niektóre dzieci od razu swobodnie kładą się na stole terapeutycznym. Inne wolą najpierw obejrzeć gabinet, poruszać się albo wiedzieć dokładnie, co za chwilę się wydarzy. Dziecko z większą wrażliwością na dotyk może potrzebować więcej czasu, przewidywalności i stopniowego oswajania kontaktu manualnego. Terapia powinna uwzględniać wiek, sposób komunikacji, reakcje dziecka i jego indywidualne potrzeby. Rodzic może być obecny podczas spotkania, zadawać pytania i wiedzieć, jaki jest cel poszczególnych działań.
Osteopatia także dla dorosłych
Osteopata w TERAPIS pracuje również z osobami dorosłymi. Rodzice często bardzo dokładnie pamiętają o terapiach, treningach, konsultacjach i badaniach swoich dzieci, a znacznie rzadziej zastanawiają się nad tym, jak sami czują się we własnym ciele. Długie godziny przed komputerem, samochód, noszenie dzieci, stres, mało czasu na ruch albo przeciwnie – intensywne treningi pomiędzy obowiązkami – wszystko to może wiązać się z napięciem i przeciążeniem. Dorośli zgłaszają się do osteopaty m.in. z powodu napięcia karku i obręczy barkowej, sztywności, dolegliwości pleców, ograniczonej swobody ruchu czy przeciążeń związanych z pracą i aktywnością fizyczną. Czasami celem jest zmniejszenie konkretnego dyskomfortu. A czasami po prostu odzyskanie poczucia: „Moje ciało znowu potrafi się rozluźnić”.
Jak długo trwa wizyta i jak często odbywają się spotkania?
U osteopaty wizyta dziecka trwa zazwyczaj około 30–40 minut, natomiast wizyta osoby dorosłej około 50 minut. Częstotliwość spotkań jest ustalana indywidualnie. W zależności od celu pracy, obserwacji osteopaty i reakcji na wcześniejsze spotkanie kolejna wizyta może odbyć się po tygodniu lub dopiero po kilku tygodniach. Odstępy pomiędzy spotkaniami mogą również zmieniać się w trakcie terapii. Nie ustala się jednej liczby wizyt odpowiedniej dla każdego pacjenta. Najważniejsze jest to, aby wiedzieć: z jakim celem pracujemy i czy obserwujemy zmianę, której szukaliśmy.
Zastanawiasz się, czy warto umówić dziecko na konsultację
Jeżeli widzisz, że Twoje dziecko często jest bardzo napięte, trudno mu się fizycznie rozluźnić, długo pozostaje w wysokim pobudzeniu, ma trudność z przechodzeniem od aktywności do odpoczynku, często zmienia pozycję albo zastanawiasz się, czy komfort ciała może mieć znaczenie dla jego samoregulacji, koncentracji i codziennego funkcjonowania – możesz rozpocząć od konsultacji. Nie musisz samodzielnie wiedzieć, jaki powinien być cel terapii. Pierwsza wizyta służy właśnie temu, żeby wspólnie przyjrzeć się temu, co obserwujesz u swojego dziecka. Na konsultacje zapraszamy również osoby dorosłe, którym towarzyszy napięcie, sztywność, przeciążenie, dyskomfort lub potrzeba odzyskania większej swobody i komfortu ruchu.
Konsultacje osteopatyczne w TERAPIS Wspomaganie Rozwoju Dziecka (Poznań-Wysogotowo). Masz wątpliwość, czy konsultacja osteopatyczna będzie odpowiednia dla Ciebie lub Twojego dziecka? Skontaktuj się z nami – pomożemy ustalić, od czego najlepiej zacząć.
Zapisy bezpośrednio u osteopaty
Sławomir Gryćko
fizjoterapeuta i osteopata
tel. 725 225 230
(możliwy również kontakt SMS)